„Firma musi zapewnić pracownikom wystarczający poziom kompetencji AI”. To zdanie wciąż krąży w poradnikach i podsumowaniach wyszukiwarek. Opisuje jednak przepis, który obowiązywał do 26 lipca 2026 r.

Od 27 lipca 2026 r. art. 4 AI Act ma nowe brzmienie. Zmieniło je rozporządzenie (UE) 2026/1744, czyli akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI (po angielsku Digital Omnibus on AI). Obowiązek nie zniknął. Zmieniło się to, co firma ma zrobić, i to, jak można to sprawdzić.

Stare brzmienie wciąż otwiera nawet stronę pytań i odpowiedzi Komisji Europejskiej o AI literacy (stan na 20 października 2026 r.). Niżej na tej samej stronie Komisja opisuje już nowe. Dlatego każde zdanie o prawie w tym tekście ma link do źródła.

Co dokładnie mówi dziś art. 4 AI Act?

Według art. 4 ust. 1 dostawcy i podmioty stosujące systemy AI „podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI”. Chodzi o personel i inne osoby, które zajmują się systemami AI w ich imieniu. Drugie zdanie tego ustępu jest nowe. Obowiązek „nie oznacza, że dostawcy lub podmioty mają zapewniać osiągnięcie określonego poziomu kompetencji w zakresie AI przez poszczególne osoby”.

Tabela pokazuje różnice między brzmieniem z 2024 r. a obecnym.

Element przepisuDo 26 lipca 2026 r.Od 27 lipca 2026 r.
Obowiązek dostawców i podmiotów stosujących„podejmują środki w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI”„podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI”
Poziom kompetencji„odpowiedni poziom” jako cel działańbez obowiązku zapewnienia określonego poziomu u poszczególnych osób
Kogo obejmują działaniapersonel i inne osoby, które zajmują się systemami AI w imieniu firmybez zmian
Co trzeba uwzględnićwiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i wyszkolenie ludzi, kontekst użycia AI oraz osoby, wobec których AI jest używanabez zmian
Komisja Europejska, państwa członkowskie, Rada ds. AIart. 4 o nich nie wspominałwspierają firmy, publikują przykłady i zalecenia (ust. 2 i 3)

Ustęp 2 zobowiązuje Komisję Europejską i państwa członkowskie do wspierania firm, zwłaszcza małych i średnich. Komisja ma publikować praktyczne przykłady tego, jak spełnić obowiązek. Ustęp 3 każe Europejskiej Radzie ds. Sztucznej Inteligencji przyjąć zalecenia, które wesprą Komisję i państwa członkowskie w promowaniu kompetencji AI. Rada ma przy tym uwzględnić europejskie ramy kompetencji i określić wspólne cele.

Skąd zmiana? Motyw 8 rozporządzenia 2026/1744 wyjaśnia, że rygorystyczny obowiązek nie pasował do wszystkich rodzajów firm i był dodatkowym obciążeniem, zwłaszcza dla mniejszych przedsiębiorstw. W tym samym motywie ustawodawca pisze, że kompetencje w zakresie AI „powinny być priorytetem strategicznym, niezależnie od obowiązków regulacyjnych i potencjalnych sankcji”.

Czy obowiązek szkolenia pracowników z AI zniknął?

Nie. Zmieniła się miara obowiązku, a nie to, czy on istnieje. Komisja Europejska zaktualizowała 27 lipca 2026 r. pytania i odpowiedzi o AI literacy. Pisze w nich, że kompetencje w zakresie AI pozostają obowiązkiem dostawców i podmiotów stosujących. Przepis nie wyznacza już „określonego” ani „wystarczającego” poziomu.

Art. 4 nie nakazuje wprost szkoleń. Wymaga „środków”, a ich formę zostawia firmie. Komisja dodaje jednak, że w wielu przypadkach samo przekazanie instrukcji obsługi narzędzia albo prośba o jej przeczytanie może nie wystarczyć.

W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Firma, która nic nie zrobiła, nadal nie spełnia art. 4. Firma, która szkoli i dokumentuje działania, nie musi już dowodzić, że każda osoba osiągnęła „odpowiedni” poziom.

Osobny i ostrzejszy obowiązek dotyczy systemów AI wysokiego ryzyka. Art. 26 ust. 2 AI Act każe powierzać nadzór nad nimi osobom, które mają „niezbędne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia”. Do tej grupy należą m.in. systemy AI do rekrutacji, oceny kandydatów oraz monitorowania i oceny pracowników (załącznik III pkt 4).

Po zmianie te przepisy stosuje się do systemów z załącznika III, np. rekrutacyjnych, od 2 grudnia 2027 r. Do systemów z załącznika I stosuje się je od 2 sierpnia 2028 r. Za naruszenie art. 26 art. 99 ust. 4 przewiduje karę do 15 mln euro lub 3% rocznego światowego obrotu.

Kogo dotyczy art. 4 AI Act?

Każdej organizacji, która używa systemu AI w pracy, a nie tylko firm technologicznych. AI Act nazywa ją „podmiotem stosującym”. To osoba fizyczna lub prawna, organ publiczny, agencja albo inny podmiot, który wykorzystuje system AI pod swoją kontrolą. Wyjątkiem jest tylko osobista działalność pozazawodowa (art. 3 pkt 4).

Komisja Europejska podaje prosty przykład. Firma, której pracownicy używają ChatGPT do pisania tekstów reklamowych albo tłumaczeń, podlega art. 4. Pracownicy powinni wiedzieć o konkretnych ryzykach, na przykład o halucynacjach.

Art. 4 obejmuje też „inne osoby” działające w imieniu firmy. Według Komisji to nie pracownicy, tylko osoby szeroko związane z organizacją: wykonawca, usługodawca, a nawet klient. Wielkość firmy nie zwalnia z obowiązku. Mniejsze firmy mają za to dostać wsparcie Komisji i państw członkowskich (art. 4 ust. 2).

Co w popularnych opisach art. 4 jest dziś nieaktualne?

Najczęściej trzy rzeczy: „wystarczający poziom” kompetencji, obowiązkowy certyfikat i kara do 35 mln euro za brak szkoleń. Poniżej zestawiamy je z tekstem przepisów i stanowiskiem Komisji.

  • „Firma musi zapewnić pracownikom odpowiedni poziom kompetencji AI”. Tak brzmiał przepis do 26 lipca 2026 r. Dziś firma podejmuje środki, które wspierają rozwój kompetencji, bez gwarancji poziomu u każdej osoby.
  • „Potrzebny jest certyfikat AI literacy”. Komisja pisze, że certyfikat nie jest potrzebny, a organizacje mogą prowadzić wewnętrzny rejestr szkoleń i innych działań.
  • „Trzeba sprawdzić wiedzę pracowników testem”. Według Komisji art. 4 nie nakłada obowiązku mierzenia wiedzy pracowników. Test może pomóc zaplanować szkolenia, ale nie jest wymogiem.
  • „Trzeba powołać AI officera”. Komisja: art. 4 nie wymaga żadnej szczególnej struktury: ani osoby odpowiedzialnej za AI, ani rady ds. AI w firmie.
  • „Za brak szkoleń grozi kara do 35 mln euro”. Ta kwota z art. 99 ust. 3 dotyczy zakazanych praktyk z art. 5, a nie art. 4. Więcej w części o karach.

Kto i od kiedy sprawdza art. 4 w Polsce?

Sprawdza to Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (w skrócie KRiBSI). Przepisy o kontroli stosuje się od 28 października 2026 r. Tak stanowi ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Ustawa co do zasady weszła w życie 11 sierpnia 2026 r., ale rozdziały o kontroli, postępowaniu i karach zaczynają obowiązywać później.

KRiBSI jest organem nadzoru rynku w rozumieniu AI Act (art. 5 ustawy). Może kontrolować przestrzeganie AI Act, a więc także art. 4 (art. 48). Kontrolę wszczyna z urzędu albo na wniosek, a przeprowadza niewcześniej niż 7 dni po doręczeniu zawiadomienia. Co do zasady prowadzi ją zdalnie (art. 49).

Czy za brak szkoleń z AI grozi kara?

AI Act nie wskazuje wprost kary pieniężnej za naruszenie art. 4. Organ nadzoru może jednak kontrolować, ostrzegać i nakazywać działania.

Art. 99 AI Act opisuje kary pieniężne. Ustęp 3 (do 35 mln euro lub 7% obrotu) dotyczy zakazanych praktyk z art. 5. Ustęp 4 (do 15 mln euro lub 3% obrotu) wymienia konkretne obowiązki, m.in. dostawców (art. 16), podmiotów stosujących systemy wysokiego ryzyka (art. 26) i przejrzystości (art. 50). Ustęp 5 dotyczy podawania organom nieprawdziwych informacji. Art. 4 nie ma na żadnej z tych list.

Polska ustawa nie dodaje osobnej kary za art. 4. KRiBSI nakłada kary pieniężne „w przypadkach, wysokości i na warunkach określonych w rozdziale XII rozporządzenia 2024/1689” (art. 104 ust. 1 ustawy).

Brak kary pieniężnej nie oznacza braku konsekwencji. W toku postępowania KRiBSI może wydać ostrzeżenie i wskazać działania, które przywrócą stan zgodny z prawem. Firma ma 21 dni, żeby poinformować o ich wykonaniu (art. 61). Gdy się do ostrzeżenia nie zastosuje, KRiBSI może opublikować tę informację w Biuletynie Informacji Publicznej. Jeśli stwierdzi naruszenie, a firma nie zawrze z nią układu (rozdział 5 ustawy), wydaje decyzję z nakazem usunięcia jego skutków w 14 dni (art. 62).

Komisja Europejska przypomina też, że sankcje mają być proporcjonalne. Według niej mogą być bardziej prawdopodobne, gdy do incydentu doszło z powodu braku odpowiedniego szkolenia. Komisja wskazuje również, że osoba, która poniosła szkodę z powodu niewykonania art. 4, może dochodzić roszczeń na podstawie prawa krajowego. Sam AI Act nie tworzy prawa do odszkodowania ani przestępstw.

Jak udokumentować działania z art. 4?

Na przykład w wewnętrznym rejestrze szkoleń i innych działań. Komisja Europejska pisze, że certyfikat nie jest potrzebny, a organizacje mogą prowadzić taki rejestr. Sam art. 4 nie określa formy dokumentacji.

Komisja wskazuje cztery kroki, które organizacja powinna co najmniej rozważyć przy planowaniu działań:

  1. Ogólne zrozumienie AI w organizacji. Czym jest AI, jak działa, z jakich systemów korzystacie, jakie dają szanse i jakie niosą zagrożenia.
  2. Rola organizacji. Czy tworzycie systemy AI (dostawca), czy korzystacie z cudzych (podmiot stosujący)?
  3. Ryzyko używanych systemów. Co pracownicy muszą wiedzieć, jakie ryzyka znać i jak je ograniczać.
  4. Działania dopasowane do ludzi i kontekstu. Do wiedzy, doświadczenia i wykształcenia uczestników oraz do tego, w jakiej branży, w jakim celu i wobec kogo używacie AI.

Komisja zachęca, żeby w tych krokach uwzględnić aspekty prawne i etyczne, w tym podstawy AI Act.

Co może znaleźć się w rejestrze? To nasza propozycja, a nie wymóg prawa:

  • lista systemów AI, z których korzystacie, i zadań, do których ich używacie;
  • grupy osób, które z nich korzystają, z ich rolą i poziomem doświadczenia;
  • zasady korzystania z AI: z jakich narzędzi i danych zespół korzysta, a z jakich nie;
  • programy szkoleń, daty, listy uczestników i materiały;
  • certyfikaty uczestników, jeśli je wydano;
  • termin przeglądu, bo narzędzia i zespoły się zmieniają.

Jak dobrać szkolenie z AI pod art. 4?

Do roli i poziomu ludzi, bo art. 4 każe uwzględnić ich wiedzę, doświadczenie i kontekst pracy. Inne potrzeby ma zespół, który dopiero zaczyna, a inne liderzy, którzy wprowadzają AI do pracy działu.

W Polskiej Szkole AI łączymy praktykę AI, psychologię zmiany i UX. Mamy 11 programów, jedno- albo dwudniowych (8 albo 16 godzin). Prowadzimy je online lub stacjonarnie, poza Liderem w Erze AI, który odbywa się tylko stacjonarnie. Grupy liczą do 12 osób.

Przed szkoleniem rozmawiamy o tym, kto weźmie udział i jak dziś pracuje z AI, i na tej podstawie dopasowujemy program. Każdy uczestnik dostaje materiały poszkoleniowe i imienny certyfikat z suplementem, który podsumowuje zdobyte umiejętności. Program, lista uczestników i certyfikaty mogą trafić do Waszego rejestru działań z art. 4.

SytuacjaProgramCzas
Brak doświadczenia z AI, obawy przed nowym narzędziemAI dla Każdego1 dzień
Cały zespół zaczyna i potrzebuje podstaw: prompty, narzędzia, ochrona danychABC Sztucznej Inteligencji2 dni
Opór lub ambiwalencja wobec AI, potrzeba krytycznej oceny wyników AIPostawa wobec AI i adaptacja do zmiany2 dni
Liderzy i kadra zarządzająca, którzy wprowadzają AI do pracy zespołówLider w Erze AI1 dzień, tylko stacjonarnie

Pełne zestawienie 11 programów według ról jest w poradniku Jak nauczyć zespół korzystać z AI, a opisy programów na stronie Szkolenia AI dla firm.

Przykład z praktyki: w projekcie dla sektora publicznego punktem wyjścia były obowiązki z AI Act i brak zasad korzystania z narzędzi. Zaczęliśmy od sprawdzenia poziomu kompetencji. Potem przygotowaliśmy program dopasowany do ról i dokumentację szkoleń, która pokazuje, jak organizacja realizuje art. 4.

Zasady korzystania z AI pomagamy ustalić w ramach wdrożeń. Dwóch naszych ekspertów działa w grupie roboczej ds. AI przy Ministerstwie Cyfryzacji.

Jeśli nie wiecie, od czego zacząć, zróbcie test Kompas AI. Jego oś „Zasady i zgodność” sprawdza między innymi, czy firma dba o kompetencje AI pracowników.

Tekst omawia przepisy i stanowisko Komisji Europejskiej według stanu na 20 października 2026 r. Nie jest poradą prawną. Art. 4 przewiduje jeszcze praktyczne przykłady Komisji i zalecenia Rady ds. AI. Gdy się pojawią, zaktualizujemy tekst.

Źródła